Czym w spedycji jest umowa przewozu?


Czym w spedycji jest umowa przewozu?

Spedycja zaliczana jest do świadczeń o coraz większym kręgu odbiorców, dlatego tak ważne jest dokładne przyjrzenie się jej poszczególnym wytycznym i wymaganiom. Ze względu na to, że podczas zlecania transportu określonej firmie niezwykle ważna jest treść podpisywanych umów, warto zapoznać się z podstawowymi informacjami na temat wytycznych obejmujących sam proces przewozu. Umowa przewozu, bo o niej mowa, zaliczana jest do kategorii umów o świadczenie usług. W umowie tej przewoźnik zobowiązuje się do dokonania usługi, mającej na celu przemieszczenie określonego przedmiotu przewozu na określonej trasie.

Z teoretycznego punktu widzenia rozgraniczenie pojęciowe między umową przewozu a umową spedycji w zasadzie nie stanowi trudności. Przewóz polega na przemieszczeniu przesyłki na określonej trasie. Natomiast umowa spedycji to przede wszystkim organizowanie przewozu przesyłek z ramienia użytkownika transportu. Z kodeksowej definicji umowy spedycji, zawartej w kodeksie cywilnym, wynika, że usługi spedycyjne obejmują czynności uboczne związane z przewozem towaru, a w szczególności związane z nadaniem przesyłki do przewozu, jej odbiorem, jak również opieką nad ładunkiem w czasie transportu. Tak więc do zakresu spedycji należy dokonywanie usług pomocniczych, związanych z przewozem przesyłek, a nie dokonywanie samego przemieszczenia. W praktyce jednak przeprowadzenie ścisłego rozgraniczenia między usługą spedycyjną a usługą przewozową jest niezmiernie trudne. Jeśli początkowo ściśle rozdzielono transport krajowy oraz transport międzynarodowy, a co się z tym wiąże – rozgraniczono rygorystycznie zakres działania przewoźnika oraz spedytora, to w zakresie transportu krajowego bardzo często stosowano ścisłe powiązanie funkcji transportowych oraz spedycyjnych w ramach organizacyjnych jednego przedsiębiorstwa. Zatem firma zasadniczo przewozowa była uprawniona do dokonywania usług o charakterze spedycyjnym. I odwrotnie – przedsiębiorstwo zasadniczo spedycyjne podejmowało się także usług transportowych.

Z czasem zaczęło to stanowić regułę. Spedytor bowiem jest uprawniony na podstawie umowy spedycyjnej także do wykonywania samego przewozu, bez potrzeby uzyskiwania dodatkowego zlecenia czy też upoważnienia ze strony klienta. Powiązanie funkcji spedycyjnej z przewozem, zwłaszcza w transporcie samochodowym, jest tak ścisłe, że prowadzi nawet do poważnych nieporozumień, czy nawet pomieszania pojęć. Niewiele tu pomogą regulacje kodeksu cywilnego, ponieważ zakres bezpośredniego zastosowania jego przepisów w ramach umowy, którą postuluje spedycja międzynarodowa, czy umowy przewozu, jest niewielki, a to dlatego, że w materii przewozu przesyłki regulacje te są stosowane wyłącznie jako przepisy posiłkowe. Winien o tym pamiętać tak spedytor, jak i przewoźnik, a przede wszystkim sam klient, kiedy zawiera umowę ze spedytorem. Właśnie ze względu na dyspozytywny charakter przepisów odnoszących się do umowy spedycji nadawca przesyłki może wskazywać rodzaj transportu, a nawet określonego przewoźnika. Może także wykluczyć możliwość dokonania przewozu przez samego spedytora.

Umowa przewozu przesyłki należy do grupy umów o świadczenie usług i ten pogląd nie jest kwestionowany w nauce, jak i w literaturze. Trwają natomiast o lat spory, czy jest to umowa o dzieło, a więc osiągnięcie określonego rezultatu, czy też należy ją zaliczyć do kategorii umów zlecenia. W prawie rzymskim umowę przewozu zaliczano do kategorii umów o dzieło. I zasada ta obowiązywała do chwili wejścia w życie kodeksu cywilnego Napoleona. Tu bowiem po raz pierwszy umowa przewozu została wyemancypowana z grupy umów o dzieło i zaliczona do odrębnych umów o świadczenie usług, a przy tym dość szczególnie uregulowanych zarówno w samym kodeksie, jak i w wielu aktach normatywnych.